Rob reageert op de brief

Datum: Woe, 11 Jan 2006 19:47:04 +0100
Onderwerp: Reaktie op de brief aan mij

Hoi Edward,

Hartelijk dank voor je brief. Ik heb het 3 keer moeten overlezen om alles goed te laten bezinken, maar nu dan toch reactie. Eerst een klein beetje achtergrond van mezelf.

Ik beschouw me absoluut niet een wetenschapper. Ik ben wel bezig geweest met een academische opleiding (Informatica te Leiden) en was in een vergevorderd stadium, maar ik heb het niet afgemaakt. Voor zover ik heb kunnen proeven aan het academisch leven is dat in de Beta hoek geweest.

Voordat ik naar Nederland vertrok (in 1990) was ik inspecteur van politie. Daarvoor heb ik in Suriname een HBO opleiding gevolgd die losjes gestoeld was op de politieacademie te Apeldoorn (voornamelijk rechtsvakken en vooral in de richting van het strafrecht, verder wat algemene en politievakken). Mijn laatste functie was hoofd van de technische recherche.

Een interesse die in vanaf de basisschool gehad heb is Astronomie. Dit is voor een belangrijk deel bepalend geweest voor mijn meningsvorming betreffende een deel van het Christelijke geloof, namelijk het al dan niet accepteren van de Schepping volgens Genesis als historisch feit. Er zijn weinig creationisten die twijfelen aan de waarneming van de grote afstanden van astronomische objecten. Als we daarbij de eindige snelheid van het licht in ogenschouw nemen dan ontstaat een leeftijd van het universum die niet strookt met een terugrekening van de tijd waarop de Schepping van Genesis zou hebben plaatsgevonden. Er zijn op dit moment 3 gangbare tegenargumenten hiervoor (variabele lichtsnelheid, "in situ" schepping en Humphreys' "white hole cosmogeny") die geen van allen voldoen aan het waargenomene of wel God portretteren als "deceiver". Een interessant artikel hiervoor is "The Current State of Creation Astronomy" (de titel is even uit het hoofd) van Dr. Danny Faulkner van the Institute for Creation Research (www.icr.org).

Tot ca. 2 jaar geleden beschouwde ik mezelf "evolutionistisch christen", zonder echter serieus er bij stil te staan wat dat voor mij betekende en zonder dat ik de evolutie ooit bestudeerd had. Na gesprekken met Perry en mijn vader (de laatste is Katholiek) heb ik me wat meer beziggehouden met vooral het aspect van het creationisme, waarbij ik door het niet aanvaarden van de Schepping wat meer vraagtekens stelde bij het geloof in het algemeen (als de Schepping niet historisch was maar wel zo wordt opgetekend, wat klopt er dan nog meer niet?). Ik ben me er terdege van bewust dat het verwerpen van de Genesis-schepping op zich ook een geloofsdaad is, maar het is gegroeid tot een rotsvaste overtuigiing a.d.h. van wetenschappelijke argumenten, gecombineerd met het feit dat er logischerwijs evenveel argumenten zijn aan te dragen voor de Genesis-schepping als voor "Last Wednesdayism" (d.i.: het universum is vorige week woensdag op bovennatuurlijke wijze gecreëerd en alles wat je je herinnert van eerder is deel van die schepping). Intussen beschouwde ik mezelf een "theistisch agnost" (waarmee ik bedoel: ik weet niet wat waar is, maar er moet vast iets zijn, mogelijk het Christendom).

In een discussie met een paar gereformeerden in Lelystad die wat folders uitdeelden werd ik geconfronteerd met het feit dat ik zelf toegaf weinig te weten van de evolutietheorie en het toch verdedigde. Dit was voor mij de aanleiding om de vragen waar ik mee zat uitgebreid te bestuderen. Ik heb me ingelezen op het gebied van de evolutie, maar ik heb ook veel gelezen op het gebied van de vraag hoe aannemelijk het is dat de Christelijke God daadwerkelijk bestaat. De belangrijkste bronnen die ik daarbij geraadpleegd heb zijn de websites www.talkorigins.org, www.infidels.org en www.skepticsannotatedbible.com enerzijds en www.answersingenesis.org, www.icr.org en www.trueorigins.org anderzijds. Hoewel de studie nog lang niet afgerond is, vooral niet op het gebied van de historiciteit en betekenis van Christus, is de tendens dat ik mezelf steeds minder kan verenigen van de axioma's van het Christelijk geloof. Ik beschouw mezelf nog steeds een agnost, zij het nu een atheïstische i.p.v. een theïstische.

Heel in het kort wil ik aangeven wat mijn grootste bezwaren zijn tegen de Christelijke leer:

• Het niet toepassen van het principe van proportionaliteit en subsidiariteit (dit is één van de eerste principes die ik in de lessen Strafrecht van de politieopleiding meekreeg). Er zijn enkele voorbeelden in de Bijbel (het Oude Testament) waar kinderen worden gestraft voor zonden begaan door hun voorouders. Dit gaat in tegen het begrip van subsidiariteit. Het andere wordt geschaadt door dat het per definitie onmogelijk is om in een eindige tijd voldoende kwaad te doen waardoor een oneindig durende straf daarmee in proportie is, hoe licht die straf ook moge zijn. Deze 2 aspecten zijn lijnrecht in strijd met wat ik van een rechtvaardige God verwacht. Ik ben me er terdege van bewust dat de rechtvaardigheid een aardse kwalificatie is en dat God niet aards is, maar als we God rechtvaardig, liefdevol etc. noemen kunnen we dat zelf alleen maar op een aardse manier beoordelen. We kennen dus wel degelijk aardse kwalificaties aan God toe.
• De "omnimax" kwalificaties die we God toekennen zijn intern in strijd met elkaar. Deze zijn "omnicience" (het alles weten van vroeger, nu en in de toekomst), "omnipotence" (alles kunnen), "omnipresence" (overal aanwezig zijn) en "omnibenevolence" (uitermate liefdadig zijn). Ten eerste is de omnicience in directe contradictie met de vrije wil die men de mensen toekent, omdat vrije wil zou impliceren dat ik iets kan doen dat God niet kan anticiperen en dan is hij niet alwetend, terwijl het wel alwetend zijn impliceert dat alles "pre-determined" is en dat er dus niet daadwerkelijk sprake is van een vrije wil maar van het uitvoeren van een draaiboek. Ik het laatste geval kan ik mijn niet voorstellen dat een liefhebbende God mij creëert, van tevoren wetende dat ik voor eeuwig verdoemd zal worden.
• Het beeld van God waar ik mee opgegroeid ben (een liefhebbende God die van alle mensen houdt) strookt niet met een paar versen uit de Bijbel die ik onder ogen ben gekomen; zaken die door of namens God worden uitgevoerd (b.v. Num. 31 en 2 Kon. 2:23-25) of door mensen die God "naar het hart staan" (Psalm 137:9).
• De stand van de (exacte) wetenschap laat steeds minder ruimte voor God. Nadat ik me verdiept heb in de evolutie ben ik er ook van overtuig geraakt. Zelfs de creationistische literatuur trekt de "micro-evolutie" niet in twijfel (wijziging van de "gene pool" door natuurlijke en sexuele selectie, mutatie, recombinatie en "genetic drift"). Dit wordt immers veelvuldig waargenomen in laboratoria en bij resistentie van virussen voor geneesmiddelen. Verder is ook het onstaat van nieuwe "species" waargenomen, o.a. bij planten. Dit is het enige wat nodig is voor de evolutie. Verder zijn er morfologische en genetische (falcificeerbare!!) aanwijzingen voor "common decent". Nu blijkt de chimpansee genetisch en morfologisch meer op de mens te lijken dan dat de chimpasee op een gorilla of gibbon lijkt. Als een chimpansee een apensoort is en de gorilla ook, dan is er dus geen reden om de mens niet tot een apensoort te rekenen. Waarom is de mens dan speciaal voor God?

Er zijn nog wat meer (kleinere) vragen waar ik mee zit zoals enkele contradicties die worden aangegeven tussen verschillende Bijbel-boeken en het mono- c.q. polytheïsme van de drie-eenheid, maar die zijn makkelijker overkoombaar dan de voorgaande punten.

Dat was een erg lange inleiding :) Sorry about that... Ik wil tijdens het herlezen van je brief ingaan op wat punten die je hebt aangehaald. Ik denk dat de beschrijving die je van mij gegeven hebt de spijker op de kop slaat. Het uitgangspunt is dus goed :)

Ik kan helemaal meekomen met Newbigin dat het uitgangspunt dat een dogmatische beredenering "dom" is en twijfel "slim" incorrect is. Ze hebben absoluut beide hun plaats. Waar het echter gaat over waarheidsvinding is een dogma naar mijn bescheiden mening niet het correcte middel om toe te passen. Om een initieel standpunt te bepalen c.q. ingeleerd worden in de materie is het het middel bij uitstek. Ergo, er zijn tal van wetenschappelijke argumenten die ik voor waar aanneem zonder het pad dat tot die wetenschap heeft geleid dunnetjes over te doen. Dat is wat mij betreft even dogmatisch als het aannemen van de waarheid van de bijbelse geschiedenis dat ons verteld wordt door oude geschriften. Ik denk dat ik hiermee de 3 punten van Newbigin even heb samengevat. Wanneer echter de boodschap hiaten vertoont zouden we het n.m.m. niet moeten afdoen met een beroep op de autoriteit van de boodschapper. Binnen het kader van de plausibiliteitsstructuur die je gebruikt moet je op zoek gaan naar een opvulling van het hiaat c.q. het herzienen van de waarheid. Ik denk dat je het met mij eens zal zijn dat dit vrij gangbaar is in de wetenschap.

M.b.t. de 5 kritische punten op de "waarnemings"filosofie van Descartes en Kant het volgende:
Punten 1 en 2 liggen in elkaars verlengde en ik kan me daar goed in vinden. Met het derde punt heb ik wel moeite. Als de "toevalstheorie" levend zou zijn in de wetenschap heb ik daar tot nu toe bitterweinig van gemerkt. De wereld is wel rationeel te verklaren volgens de wetenschap, maar zeker niet (enkel) gebaseerd op toeval. Het is gebaseerd op processen die heel goed bekend zijn (denk daarbij aan zwaartekracht voor de vorming van planeten, sterren, sterrenstelsels en clusters en natuurlijke en sexuele selectie bij de evolutie). Natuurlijk speelt het toeval een rol (denk bij de evolutie aan mutaties en genetic drift) maar dat is slechts een onderdeel van een veel groter geheel. De stelling van Newbigin vindt ik een oversimplificatie tot het ridicule. Aan punt 4 heb ik weinig toe te voegen. Ik kan me daar geheel in vinden. Bij punt 5 schiet hij echter weer door. Objectieve kennis bestaat wel, hoewel het denk ik een stuk minder zal zijn als velen zouden verwachten. Die objectieve waarheid is te vinden in de wiskunde en deze legt de basis voor de exacte wetenschappen. Ik kan me b.v. niet voorstellen hoe je de volgende kennis zou kunnen relativeren: de som van de hoeken van een driehoek in een Euclidische ruimte is 180 graden. QED. De conclusie dat dus ook meetbare kennis een subjectieve claim op de objectieve waarheid is is gestoeld op n.m.m. verkeerde uitgangspunten en op zijn minst een oversimplificatie. Noem het voor mijn part een objectieve claim :)

Ik moet toegeven dat ik je een beetje ben kwijtgeraakt in het gedeelte dat gaat over de vergelijking tussen wetenschappelijke en christelijke tradities voor wat betreft het gebruik van taal en het leggen van de focus op een deel van de waarneming.
Ik ben het niet met je eens dat het voor de wetenschap moeilijk is om kritisch naar zichzelf te kijken. Ergo, de onderlinge rivaliteit en scoringsdrift van wetenschappers is gigantisch, een wetenschapper zal het niet nalaten de theorie van een collega-wetenschapper met de grond gelijk te maken als dat ervoor zorgt dat hij zelf beter geaccepteerd wordt in de scientific cummunity. Dat creëert per definitie een sociale controle die extreem kritisch is.

Ik ben het slecht gedeeltelijk eens met de stelling van jouw prof. Voor een bepaald deel is wetenschap inderdaad een geloof. Ik zou de stelling echter willen beperken tot de niet-falsificeerbare wetenschap. Hierbij valt o.a. te denken aan de alpha-wetenschappen (b.v. het feit dat de jurisdictie, dus de mening van een bekend schrijver in de rechtswetenschappen, een rechtsbron is) en aan inherent onbewijsbare beta-wetenschappen zoals de snaartheorie of abiogenese.

Ik ben het met je eens dat de wetenschap niet alle antwoorden geeft omdat ze niet verder kan en wil kijken dan wat "redelijk" is. De conclusie die je daaruit trekt, namelijk dat de wetenschap dus niets hogers accepteert en zichzelf dus gelijk stelt met God, vind ik ongegrond. De (exacte) wetenschap houdt zich met die vraag niet bezig en sluit iets hoger niet uit. Natuurlijk zijn er individuele wetenschappers die dat hogere wel uitsluiten, maar dat is een geloofsaanname die niet anders is dan de aanname van een christen. Ook is het een gegeven dat het percentage atheïsten onder exacte wetenschappers groter is dan het gemiddelde van de bevolking, maar ik heb uit een documentaire begrepen dat het percentage onder wetenschappers in het algemeen dicht in de buurt zit van het algemeen gemiddelde (uitgaande van cijfers in de UK). Aangezien de wetenschap wordt uitgedragen door wetenschappers lijkt het me moeilijk houdbaar de de wetenschap dus iets hogers uitsluit.

De vraag naar mijn geloof is denk ik al gedeeltelijk beantwoord in het eerste deel. Ik geloof in de correctheid van de falsificeerbare (maar niet gefalsificeerde) wetenschap. Doordat ik tegen enkele apecten ben aangelopen (zoals boven beschreven) waardoor ik een atheïstische benardering meer plausibel vind dan een Christelijke trek ik de Bijbel als authoriteit in twijfel. Het is voor mij echter geen uitgemaakte zaak en het zal het misschien ook nooit worden. Ik schat zo in dat ik me nog 2 tot 3 jaren zal bezighouden met het bestuderen van zoveel mogelijk inzichten in de materie voordat ik tot een persoonlijke conclusie kom. Mailtjes zoals de jouwe en gesprekken zoals met Perry, Armand en Iwan stel ik dus erg op prijs en helpen om de verschillende inzichten boven water te krijgen. Je sluit af met de stelling dat je ervan genoten hebt de brief te schrijven. Laat ik dan afsluiten met de mededeling dat ik ook enorm van genoten heb het te lezen en erop in te gaan. Zulke gesprekken vind ik uitermate constructief en ik zou het graag willen voortzetten.

Groetjes,
Rob